Beykoz Kaymakamı cinayeti

Recep Arslan

    Yunanistan ile Türkiye iki komşu ülkeyiz. İlişkilerimizin kökleri çok eskilere kadar inmektedir. Birlikte yaşadığımız yüz yıllar var. İki milletin birbirine menfi bakışı yerine bir anlama çabası olması arzu edilmeli. Edebiyat, edebiyat eserleri insanı en iyi anlama yollarından birisidir.
    Yunan Edebiyatı"nın bugün için Türkiye açısından ayrı bir yeri vardır. İç savaş yaşamış, emperyalistlerce savaşlara sürülmüş bir milletin edebiyatı iyi incelenmelidir. Her başka milletin edebiyatı bizler için olduğu kadar insanlığa deneyimlerin, yaşanmışlıkların... sunumudur , tıpkı Türk Edebiyatı gibi.
Bölgemizde barış kurulabilirse başta komşularla bunu gerçekleştirmek şarttır.

    Kalite yönetimi, çevre bilinci ve iş kazalarını önleme konularında eğitim danışmanlığı yapan Dr Eyüp Türker’in kitaplığından kitap isimlerine bakıyordum. Bir kitap adıyla ilgimi çekti. Hacı Manuil Beykoz’da neler oldu? Beykozlu sayılırım Hanımköy olması münasebetiyle.

    Belge Uluslar arası Yayıncılık tarafından 1995’te Osman Bleda tarafındanTürkçe’ye çevrilmiş. Kitabın Yunanca Atina’da  yayınlanış tarihi 1956. Adıyla ilgimi çeken ve kendisini bana okutan bu kitabın yazarı İstanbul doğumlu bir Rum vatandaşımız. Thrasos Kastanakis.

    1901 yılında Yunancasıyla Konstantinopolis bizim dilimizde İstanbul’da doğdu. Yunan edebiyatında kozmopolitizm temsilcisi olarak eserler verdi. 1920’de Paris’e yerleşti.1967 yılında orada öldü. Birinci  ve ikinci dünya savaşları ve ardından milli kurtuluş mücadeleleri arasında yaşamış bir yazar. 1924’de yayınlanan ilk eseri Prensler oldu. Çok kültürlü yakın tarihin taze anılarını romanlaştırdı. Kozmopolit çevreleri hikaye ve romanlarında anlatan Kastanakis İstanbullu Rum ailelerin 1908 ile 1920 yılları arasındaki yaşantılarını abideleştirir.

    Hacı Manuil adlı romanında Beykoz Kaymakamı Beyazıt Bey’in suikastini, kimlerin hangi amaçlar peşinde koştuğu hikaye edilmektedir. Ama romanın tüm kişileri hangi ırktan olursa olsun acımasızlıkta, sefihlikte birbirinden farksızdır. İstanbul’da yaşayan her ırktan her dinden insanlar hikayede  yer almaktadır. Ama hepsi de kadın ve seks düşkünü, ahlaksız, aşırı içen ayyaş insanlardır.

   Hacı Manuil olaylar üzerine kurulu bir roman. Yer ve insan tasvirleri var olmakla birlikte daha çok olaylar ağırlı kazanmış. Zaman zaman Arnavutlar da Türk diye anılmakta bunun sebebi Bakanlarda Müslüman olan ırklar da Türk adıyla anılmakta olmasından kaynaklanıyor.

    Romanın hikayesi özetlenirse; Beykoz Kaymakamı Beyazıt bey yaşlı, sakallı, disiplinli, gecesini gündüzüne katan dini bütün bir Müslüman ve Enver Paşa’nın bağlılarından. Onun ablasının bir oğlu var İbrahim. Genç, deli fişek, istikbalini acele yaşamak isteyen hırslı ama son derece de edilgen bir insan. Hacı Manuil Paşabahçe’de fırınları ve un depoları olan zengin bir esnaf. Hacı Manuil gençliğinde ve çocukluğunda çok yokluk çekmiş ve acımasızlıkta, başarmakta sınır tanımayan bunun için karısını İbrahim’e sunan  ama başka kadınlara son derece düşkün bir sınır tanımaz adam. Karısının İbrahim’le birlikte olması ve hamile kalmasını kullanarak İbrahim’e isteklerini kabul ettirir. İbrahim bunu üzerine dayısının öldürülmesine izin verir. Dayısına bir suikast düzenlenerek öldürülmesinden sonra İbrahim Beykoz Kaymakamı olur.

    Enver Paşa’ya üç kere suikast yapılır, bu yüzden merkezi idare Beyazıt beye yapılan suikastın da siyasi bir yanı olduğu düşüncesindedir. İstihbarat elemanları uzun uğraşlardan sonra cinayeti çözerler. Arkasında siyasi bir yan olmadığı Hacı Manuil’in kendi isteklerini gerçekleştirmek için İbrahim’in kaymakam olmasını istediğinden bunun için de cinayeti pilanladıklarını itiraf eder. Andre ve Manuil bir cumartesi sabahı Paşabahçe’de kilise yakınında asılırlar.  Cenazeler de ailelerine verilmeden belediye tarafından gömülürler. İbrahimin bütün kirli işlerinin ve zulümlerinin icracısı Kör Ali, İbrahim’i yakalamak için yapılan baskında köpekler tarafından parçalanır. Ama cinayetin azmettiricisi Kaymakam İbrahim kaçmayı başarır. Bu sıralarda kuvayı milliye hareketi başlamıştır. İbrahim oraya katılır ve Mustafa Kemal’in çok yakınında olur. Sonra cavit beyle birlikte Mustafa Kemale’e suikast girişiminden dolayı Cavit bey  ile İbrahim asılırlar.

    Romanın hikayesi iskelet olarak bu. Arada Enver paşa için Mustafa Kemal için birtakım değerlendirmeler de yer alır.

    Romanın tüm mekanları Beykoz, Sultaniye, Paşabahçe, Çubuklu, Boğaz, Büyükdere, Tarabya, Pera ve Kurtuluş semtleridir.

    Kitapta ilgi çeken bir başka husu da semtlerin Rumca isimleri ve Türkçeden Rumca’ya ve Rumca’dan Türkçe’ye geçmiş kelimelerdir.

     Şimdi bu kelimeleri sıralayalım:

Steni-İsteni= İstinye, Meraklıdiko=Türkçe merak’tan, sevda türküsü, Zarafyan-Sarrafian=Sarrafoğlu (Ermeni ismi), Krisos= Krezüs, Mavi sahil=Cote e’azure , Set=Toprak kaymasını önlemek için yapılmış duvar, Hüccet=Tapu senedi,Osmanlıca, Arapça’dan gelen bu keline delil belge anlamlarına gelmektedir.

    Grek=Rum, Yunan, Nikomidia=İzmit, Turkalitsa=Küçük Türk kızı, Therepia= Tarabya(Tedavi, tedavi yeri), Arhimurdaris=Başmurdar, pisin pisi, Sokolati= Çukulata, More=Ulan, lan, Sayta= bir çeşit kayık, Tatavla=Kurtuluş semti, Pera=Beyoğlu semti, Amane= Amanı bol uzun hava aşk ve ayrılık şarkısı, Ali mu=Aliciğim, Tasula=Tasocuk, Alekaki=Alekocuk, Mnimatakya=Mezarlıkbaşı semti, Mnimatakia= Mezarlık, Ay-Dimitris ve Ay-Thanasis= Adını kiliseden alan iki mahalle, Korula=Kızım, Omorfula=güzelim, Hrisula mu=altınım,Tasula mu= Tasulam benim, İkona=Kutsal dini resimveya heykelcik, Kocam pedaros= Kocaman çocuk, Fukariaki=Fukara, zavallı, Siğa siğa=Yavaş yavaş, Kokotula=Kokona, soakak kadını, fahişe, Gavurides=Gavurlar, Tüfekisane=Tüfeklemek, kurşuna dizmek, Kremandala=Harmandalı oyunu, Karafonaki= Şarap testisi, Şehir=Poli, İstanbul, Botargo=Havyarlı pahalı yemek, Habis=Kötü, alçak, soysuz, hastalıklı, Uzaki= Yunan rakısı Uzo’nun rakıcık şeklinde söylenmesi, Endaksi=Tamam, Efendi mu=Efendim, Kerata=Boynuz, boynuzlu, pezevenk, Kafene=Kahvehane, Kanali tu aloğo=Tarçın renkli at, Ati protis=En sevilen at, Atlı kelimesi Yunanca şiirlerde kullanılır, Keratakuli=Keratacık,Dalavere = İtalyanca dara ve Türkçe vermekten vere, alış veriş ama hileli alış veriş,Kalispera=İyi akşamlar, Kalispera su=Sana da iyi akşamlar, Metelik=Metaliki, metal, maden parçası, Osmanlıcada kuruş, Zoruki=Zor, Maşlah=Tek parçalı kadın giysisi, Pasumaki=terlik, Pasumakya=Terlikler, Mandili= Başörtüsü, Türkçe’ye mendil olarak geçmiş, Pandiki=Fare, Türkçe’ye fındık olarak geçmiş ama Türkçe’de de fındık faresi kullanılır.Zorlandizma=Zorlama, To kefi su=Kyif senin, keyfin bilir, Titsa veya Theiitsa=Teyze, Lazo=Kama, hançer, Kirye,Kiryos=Bay, beyefendi, Malista=Evet, gerçekten, Teres, Theras=Hayvan, Sekletizese=Kederlenme, Osmanlıcada Sıklet, ağırlık kelimesinden, Raya,Reaya=Başka dinden olanlar için, Uyruk,sürü,millet,Kiriya=Bekire bayan, Marikaki, Marikacık, Haz etmek= Keyif  sürmek, dalga geçmek,gönül eğlendirmek, Ahdini çıkarmak=Hırsını almak,Ahdetmiştim,yaptım, Bosika pramata=Boş işler, boşuna gayret, beyhude, Medusa=Mitolojide canavar kız, Pandahu parusa=Her taşın altından çıkmak, Hilyopodarusa=Kırayak, Mana mu=Anacığım, Vraka=Kısa paçalı efe şalvarı, Palikari mu Delikanlım, Halt=Dur, Mori, Karı, ulan, Omorfo ise=Güzelsin, Oreo koritsi=Güzel kız, Kori=Türkçe’ye karı diye geçti, Damar=Türkçe’den geçmiş taş ocağı, Kitrilakis=Sarı benizli, ekşi suratlı, Uzeria=Uzo satılan yer meyhane, Camaria=Camekan, cam kameriye,Pasatempo=Fıstık,çerez, vakit geçirme, eğlencePropondida,Propontis=Marmara denizi, Hanumissa=Hanımcık, Müslümanlar için kullanılır,Piştov=Tabanca, Eliniko Atikti=Mubadil Rumların mahallesi

Bu kelimeleri uzun uzun dipnotlardan çıkardık. Araştırmacılar, dil bilimciler için bir kaynak olsun istedik.

Thrasos Kastanakis’in Hacı Manuil adlı romanı 243 sayfa. Eğer çevreye, İstanbul’a yakın tarihimizde İstanbul’da yaşayan çok milletli hayatımıza merakınız varsa elden düşürmeyeceğiniz bir roman.